De
verrassende Japanse aanval op Pearl
Harbour op
7 december 1941
betekende ook voor Nederlands-Indië
het begin van de Tweede
Wereldoorlog.
In de Slag in de Java-zee op 28 februari 1942 verloor
bijna de gehele geallieerde vloot het gevecht
tegen de Japanners en ging het
ten onder. In razendsnel
tempo zou Indië
daarna door de Japanners worden veroverd.
Japan kon Indië
goed gebruiken vanwege zijn bodemschatten zoals olie, en als
afzetgebied.
Op 8 maart 1942 gaven de Nederlandse strijdkrachten
(het KNIL - het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger) zich te Kalidjati
over aan de Japanners.
Het Koninkrijk der Nederlanden in Azie had
opgehouden te bestaan.
Top |
Slag in de
Java-zee |
 |
Nu volgt
er een periode van Japanse bezetting
van Nederlands Indie. Alle Europese inwoners
van Indie worden geinterneerd, vrouwen
en kinderen in kampen apart van de mannen
die dwangarbeid verrichtten, o.a. bij
de aanleg van de beruchte Birma spoorweg.
Links:
Nederlandse dwangarbeiders
|
De
strijd in de Pacific werd voortgezet
door Amerikaanse troepen, aangevuld
met militairen van o.a. Australië en Groot-Britannië, alsook de militairen van de KNIL die
naar Australie waren uitgeweken. In een moeizame strijd die vele levens
kostte, werd er in de Stille Oceaan eiland na eiland veroverd. Indië echter
werd links gelaten, want het hoofddoel Japan
was.
Toen Europa in het voorjaar van 1945 al voor een groot deel
bevrijd was, verwachtte men dat de oorlog in de Pacific zeker nog tot 1946
zou duren, want de Japansners bleken taaie, volhardende soldaten
te zijn.
Top |
Kleine boten, ingezet
bij
de Slag in de Javazee |
Hirosjima, 6
augustus 1945 |
Kort nadat de
Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt
op 12 april ’45 overleed, werd er onder
leiding van zijn opvolger Harry Truman in
snel tempo verder gewerkt aan het ontwikkelen
van een atoombom. Ondertussen werd duidelijk
dat Japan alle geallieerden zou doden zodra
Groot-Britannie of Amerika zou invallen.
Na een eerste testbom op 16 juli 1945 in
de woestijn van New-Mexico besloot Truman
om deze bom te gebruiken tegen Japan.
Op
6 augustus werd Hirosjima binnen enkele seconden voor een groot
deel weggevaagd.78.000 van de 340.000 inwoners waren op slag dood en in
de eropvolgende maanden zpuden er nog eens 70.000 slachtoffers bijkomen.
Nadat Nagasaki drie dagen
later ook door een atoombom werd getroffen, zag de Japanse keizer Hirohito geen andere uitweg meer
dan capitulatie en op 15 augustus 1945 geeft Japan zich over.
Top |
Nu Japan
verslagen was, ontstond er in Indië een machtsvacuum: de
Amerikaanse soldaten bevonden zich in andere delen van Azië,
de KNIL-ambtenaren en militairen - net uit
Japanse gevangenschap - waren nog niet in staat
om hun taak weer op te nemen en Nederland had
geen mankracht genoeg om een troepenmacht te
sturen die het gezag van de Japanners kon overnemen.
Het voorlopige bestuur kwam toen in
handen van de Britten.
Top
Rechts:
Britten in aktie |
 |
Soekarno
leest de proklamasi voor op 17-08-1945 |
Op 17 augustus 1945 grepen de
Indische nationalisten Soekarno en Hatta hun kans
waar om hun ideaal - een onafhankelijke
Indonesische republiek van alle eilanden - te verwezenlijken en legden ze de onafhankelijkheidsverklaring af. Deze
werd echter door
Nederland niet erkend.
Nederland wilde namelijk de situatie van voor ’42
herstellen en zond in november 1945 troepen naar
Indie. Vastbesloten om zich neutraal op te stellen
tussen Nederland en de Indische nationalisten,
besloten de Britten evenwel om de Nederlandse
troepen niet op Java toe te laten maar door te
zenden naar Sumatra, Malakka en Thailand.
Top |
Op Java heerste
anarchie met.moordpartijen, intimidatiepraktijken
en aanslagen. De nationalistische partij TNI.
(Tentara Nasional Indonesia) voerde namelijk
een felle guerrillastrijd tegen de plaatselijke
bevolking, de Indiërs die voorheen met de Nederlanders
samenwerkten en tegen de net uit de Japanse kampen teruggekeerde
geïnterneerden.
Omdat er ondertussen ook in de Britse kolonies,
zoals India,
problemen waren ontstaan, vertrokken de Britten in 1946 het land en kwam het bestuur
weer bij Nederland terecht..
Top
Anti-Nederlandse demonstratie 19-09-1949
|
 Er
Er heerste een anti-Nederlandse stemming
en de
Indonesische jeugd werd hierin aangemoedigd.
Het nationalisme
verspreidde zich als een olievlek over Java. De Indonesiërs
traden keihard op tegen iedereen die niet
100% Indonesiër
was. Vooral Indo-Europeanen (de
latere Indischen), de Indonesiërs in het
KNIL en
de Chinezen kregen
het zwaar te verduren omdat zij in Indonesische
ogen dubbel fout: waren geweest, te weten
als koloniale vijand en als collaborateur.
Soekarno spreekt het Congres van het
Indonesische Bestuur toe
Top |
|
De
Bersiap-tijd
De tijd van de felle onafhankelijkheidsstrijd
wordt de Bersiap-tijd genoemd.
'Bersiap' betekent:
wees paraat.
Permoeda's, gewapende militair
geschoolde
radicale jongeren, hadden het met name op de Nederlander
en de
Indische-Nederlanders gemunt.
Vanwege de soms zeer wrede
praktijken zoals verbrandingen en onthoofdingen, kregen de
Japanners
opdracht om deze zwaar bedreigde
mensen in
kampen te beschermen.
De beschermers waren dezelfde Japanners die nog maar
zo kort ervoor jarenlang hun
ergste vijand waren geweest.
|
|
Nederland wilde haar kolonie niet kwijt en zette
100.000 militairen in voor
politionele acties in 1948 en '49
 |
Groot-Britanniië en de Verenigde Staten vreesden
echter dat herstel van de koloniale verhoudingen
het communisme in Indonesië
zou aanwakkeren en onder druk
echter van de Verenigde Naties stemde Nederland
uiteindelijk in
met
de erkenning van Indonesië.
De ondertekening van de Soevereniteitsoverdracht volgde op 27
dember 1949.
Soevereniteitsoverdracht.
Dr.
W.Drees tekent in het Paleis op de Dam te Amsterdam op 30 december 1949
de soevereiniteitsoverdracht
met Indonesië. Rechts naast koningin Juliana
zit Mohammed Hatta.
Top
|
|
Bij de Soevereniteitsoverdracht
kregen totoks - de volbloed Nederlander- en Indo-Europeanen twee jaar
de tijd om te beslissen of zij de Nederlandse nationaliteit wilden
behouden of het Indonesisch staatsburgerschap wilden aannemen (warga negara).
Vanwege alle
geweld was het niet verwonderlijk dat honderdduizenden het land ontvluchtten en elders hun toevlucht
zochten. Omdat zij al de taal spraken, werd er met name voor
Nederland als migratieland gekozen..
Er
waren beduidend minder mensen die voor het Indonesisch
staatsburgerschap kozen dan het Nederlandse kabinet verwacht had, namelijk 8% in plaats van 75%.
Tot aan 1958 zouden er rond 380.000
mensen hun zo geliefde land verlaten, per stoomboot of vliegtuig.
Soms
was de boot te groot voor de toenmalige waterweg en moest het
aanleggen in Southampton vanwaar de mensen op een kleinere boot
overstapten om naar Nederland te kunnen gaan..
Top
|
Elk plekje op de boot werd benut om er
hangmatten
te bevestigen, zoals hier in de machinekamer.
|
| Geschatte migranten:: |
1945-1948
1949-1956
1952-1956:
1957-1958
1961-1962
1957-1968
|
110.000 mensen
repatrieren; de meesten aanvankelijk voor een dienstverlof.
102.000 mensen verlaten het land
als gevolg van de soevereiniteitsoverdracht, voornamelijk
KNIL-militairen en
ambtenaren die hun werk in Indonesie moesten
neerleggen.
88.000 mensen die om
uiteenlopende
redenen niet meteen op de
gezagswisseling reageerden.
40.000 mensen vertrekken vanwege de sterke
anti-Nederlandse acties.
14.400 mensen verlaten
Nieuw-Guinea (het huidige Irian Jaya)
5.000 'spijtoptanten'.
Deze mensen kozen aanvankelijk voor de
Indonesische nationaliteit, maar waren gedesillusioneerd
omdat ze als onvolwaardig
werden behandeld en vaak gediscrimineerd. |
Top
|
Militairen op het ereveld in
Semarang
|
